Суу объектилеринин эвтрофикациясы деп адамдын ишмердүүлүгүнүн таасири астында организмдерге керектүү азот жана фосфор сыяктуу азык заттардын көлдөр, дарыялар, булуңдар сыяктуу жай агып жаткан суу объектилерине көп өлчөмдө кирип, натыйжада балырлардын жана башка планктондордун тез көбөйүшүнө, суу объектисинде эриген кычкылтектин азайышына, суунун сапатынын начарлашына жана балыктардын жана башка организмдердин массалык түрдө өлүмүнө алып келүүчү кубулушту айтабыз.
Анын себептери, негизинен, төмөнкү аспектилерди камтыйт:
1. Аш болумдуу заттардын ашыкча болушу: Жалпы фосфор жана жалпы азот сыяктуу аш болумдуу заттардын ашыкча болушу суу объектилеринин эвтрофикациясынын түздөн-түз себеби болуп саналат.
2. Суу агымынын абалы: Суу агымынын жай абалы (мисалы, көлдөр, суу сактагычтар ж.б.) суу объектисиндеги азык заттардын суюлушун жана чачырашын кыйындатат, бул балырлардын өсүшүнө өбөлгө түзөт.
3. Ылайыктуу температура: Суунун температурасынын жогорулашы, айрыкча 20℃ден 35℃ге чейинки диапазондо, балырлардын өсүшүнө жана көбөйүшүнө өбөлгө түзөт.
4. Адам факторлору: Айланадагы экономикалык жактан өнүккөн жана калк жыш жайгашкан аймактарда өнөр жай, айыл чарба жана тиричилик тарабынан чыгарылган азот жана фосфор камтыган агынды суулардын, таштандылардын жана жер семирткичтердин көп көлөмү суу объектилеринин эвтрофикациясынын маанилүү адамдык себептери болуп саналат.
Суу объектилеринин эвтрофикациясы жана айлана-чөйрөгө тийгизген таасири
Суу объектилеринин эвтрофикациясынын айлана-чөйрөгө тийгизген таасири негизинен төмөнкү аспектилерде чагылдырылат:
1. Суунун сапатынын начарлашы: Балырлардын массалык түрдө көбөйүшү суу объектисиндеги эриген кычкылтекти керектеп, суунун сапатынын начарлашына жана суу организмдеринин жашоосуна таасир этет.
2. Экологиялык дисбаланс: Балырлардын акылга сыйбагандай өсүшү суу экосистемасынын материалдык жана энергия агымын жок кылат, бул түрлөрдүн таралышындагы дисбаланска алып келет жана ал тургай акырындык менен бүтүндөй суу экосистемасын жок кылат.
3. Абанын булганышы: Балырлардын чириши жана чириши жагымсыз жыттарды пайда кылып, атмосфералык чөйрөнү булгайт.
4. Суунун жетишсиздиги: Суунун сапатынын начарлашы суу ресурстарынын жетишсиздигин күчөтөт.
Башында тунук жана түбү жок болгон көл күтүүсүздөн жашыл түскө айланды. Бул жаздын жандуулугу эмес, суу объектилеринин эвтрофикациясынын эскертүүчү белгиси болушу мүмкүн.
Жөнөкөй сөз менен айтканда, суунун сапатынын эвтрофикациясы суу объектилериндеги "ашыкча тамактануу" болуп саналат. Көлдөр жана дарыялар сыяктуу жай агып жаткан суу объектилеринде азот жана фосфор сыяктуу азык заттардын курамы өтө жогору болгондо, бул балырлар жана башка планктондор үчүн "буфет" ачууга окшош. Алар жапайы түрдө көбөйүп, "суу гүлдөрүн" пайда кылышат. Бул сууну кирдетип гана койбостон, бир катар олуттуу экологиялык көйгөйлөрдү да жаратат.
Суу объектилеринин эвтрофикациясынын кыймылдаткыч күчү, демек, бул ашыкча азык заттар кайдан келип чыгат? Негизинен төмөнкү булактар бар:
Айыл чарбасында жер семирткичтерди колдонуу: Түшүмдүүлүктү жогорулатуу үчүн көп өлчөмдөгү химиялык жер семирткичтер колдонулат жана азот жана фосфор жер семирткичтеринин көбү жамгыр сууларынын агымы астында суу объектисине агып түшөт.
Тиричилик агынды суулары: Шаарлардагы тиричилик агынды сууларында жуучу каражаттарда жана тамак-аш калдыктарында көп өлчөмдөгү азык заттар бар. Эгерде ал тазаланбастан же туура эмес тазаланбастан түз эле агып чыкса, ал суу объектилеринин эвтрофикациясынын себеби болуп калат.
Өнөр жайлык эмиссиялар: Айрым заводдор өндүрүш процессинде азот жана фосфор камтыган агынды сууларды чыгарышат. Эгерде ал тийиштүү түрдө агызылбаса, суу объектисин да булгайт.
Табигый факторлор: Топурактын эрозиясы сыяктуу табигый факторлор да айрым азык заттарды алып келиши мүмкүн болсо да, заманбап коомдо адамдын ишмердүүлүгү суунун сапатынын эвтрофикациясынын негизги себеби болуп саналат.
Суу объектилеринин эвтрофикациясынын кесепеттери:
Суунун сапатынын начарлашы: Балырлардын кеңири масштабда көбөйүшү суудагы эриген кычкылтекти керектеп, суунун сапатынын начарлашына жана ал тургай жагымсыз жыттын пайда болушуна алып келет.
Экологиялык тең салмактуулуктун бузулушу: Балырлардын чыгышы башка суу организмдеринин жашоо мейкиндигин кысып, балыктардын жана башка организмдердин өлүмүнө алып келип, экологиялык тең салмактуулукту бузат.
Экономикалык жоготуулар: Эвтрофикация балык чарбасы жана туризм сыяктуу тармактардын өнүгүшүнө таасирин тийгизип, жергиликтүү экономикага жоготууларды алып келет.
Ден соолукка коркунуч: Эвтрофиялык суу объектилеринде адамдын ден соолугуна коркунуч келтирген бактериялар жана токсиндер сыяктуу зыяндуу заттар болушу мүмкүн.
Суу объектилеринин эвтрофикациясынын себептери менен бирге, тиричилик агынды сууларында жана өнөр жай агынды сууларында азот жана фосфор индексинин зарыл болгон сыноолору жүргүзүлөт, ал эми булактан "блоктоо" экзогендик азык заттардын киришин натыйжалуу түрдө азайта алат. Ошол эле учурда, көлдөрдө жана дарыяларда азотту, фосфорду жана башка көрсөткүчтөрдү аныктоо жана көзөмөлдөө суунун сапатынын коопсуздугу жана корголушу үчүн зарыл болгон маалыматтарды колдоону жана чечим кабыл алуунун негизин камсыз кылат.
Суу объектилеринин эвтрофикациясын аныктоо үчүн кандай индикаторлор текшерилет?
Суунун эвтрофикациясын аныктоонун индикаторлоруна хлорофилл а, жалпы фосфор (TP), жалпы азот (TN), тунуктук (SD), перманганат индекси (CODMn), эриген кычкылтек (DO), биохимиялык кычкылтекке болгон муктаждык (BOD), химиялык кычкылтекке болгон муктаждык (COD), жалпы органикалык көмүртек (TOC), жалпы кычкылтекке болгон муктаждык (TOD), азоттун курамы, фосфордун курамы, жалпы бактериялар ж.б. кирет.
LH-P300 - бул тез жана так өлчөй ала турган үнөмдүү көчмө көп параметрлүү суу өлчөгүчКОК, суу үлгүлөрүндөгү аммиак азоту, жалпы фосфор, жалпы азот, органикалык булгоочу заттар жана органикалык эмес булгоочу заттар. Ал суунун эвтрофикациясынын негизги азот жана фосфор көрсөткүчтөрүн аныктоо муктаждыктарын канааттандыра алат. Аспап кичинекей жана жеңил, иштетүүгө оңой жана толук функционалдуу, өтө жогорку баадагы көрсөткүчтөргө ээ. Суунун эвтрофикациясы ар бир адамдын өмүрүнө, ден соолугуна жана жашоо сапатына байланыштуу. Илимий мониторинг жана жооп кайтаруу аркылуу биз бул кыйынчылыкты жеңип, жашоо үчүн таянган суу ресурстарын коргой алабыз деп ишенем. Келгиле, азыртан баштайлы, айланабыздагы майда-чүйдө нерселерден баштайлы жана суу ресурстарынын туруктуу өнүгүшүнө салым кошолу!
Жарыяланган убактысы: 2024-жылдын 9-августу
